Sprawcy i ofiary – tragiczne losy słynnych artystów

Kultura / 

Atak z użyciem ostrego narzędzia, napaść na funkcjonariusza, morderstwo. To nie jest wykaz przestępstw groźnego kryminalisty. Tak w przełożeniu na współczesny język kryminalistyki mogłaby brzmieć kartoteka słynnego Caravaggia, genialnego artysty przełomu XVI/XVII wieku. Prace „największego malarza Rzymu”, wykonane z zastosowaniem charakterystycznego ostrego światłocienia, były wyraźną zapowiedzią sztuki baroku. Oprócz wielkich dzieł – m.in. „Złożenie do grobu” czy „Śmierć Marii”, będących przykładem najznamienitszych skarbów europejskiego dziedzictwa, pozostawił legendę wiecznego awanturnika. Jego życie naznaczone było ucieczką przed wymiarem sprawiedliwości i odpowiedzialnością za czyny, których dopuścił się pod wpływem swojego nieokiełznanego temperamentu.

Nie on pierwszy i nie ostatni, ponieważ droga z artystycznego świata do przestępczego półświatka jest zaskakująco krótka. Niezaspokojone namiętności, nałogi, ambicje, obłęd i agresja – nie sposób wymienić nawet części motywów, które doprowadziły wiele historii z udziałem wielkich świata kultury do tragicznego końca. Co warto podkreślić – historii, w których artyści odgrywali rolę zarówno sprawców, jak i ofiar.

Ofiara: John Lennon

John Lennon

źródło: straight.com

Do najsłynniejszego zabójstwa w historii współczesnej muzyki rozrywkowej doszło w grudniowy wieczór 1980 roku. Wtedy właśnie – chwilę przed godziną 23 – John Lennon, najsłynniejszy ex-Beatles, zostaje zastrzelony w bramie swojego domu w Nowym Jorku przez niepoczytalnego szaleńca. Mark David Chapman, bo o nim mowa, wielki fan Beatlesów, jeszcze kilka godzin wcześniej bierze od Lennona autograf na nowej płycie artysty. Potem opętany obłędem czeka kilka godzin na jego powrót i oddaje w kierunku Lennona pięć strzałów, gdy ten wysiada z limuzyny. Cztery z nich sięgają celu. Współtwórca najsłynniejszego zespołu świata umiera kilkadziesiąt minut później w drodze do szpitala.

Tragiczny koniec Lennona, zamordowanego przez szalonego fana, tylko wzmógł legendę jego życia. Artysta został sklasyfikowany na 8. miejscu najwybitniejszych Brytyjczyków w historii, deklasując innych muzyków i ustępując miejsca tylko jednemu przedstawicielowi świata sztuki – Williamowi Szekspirowi. Kilka godzin przed śmiercią Lennon zdążył jeszcze wziąć udział w fotograficznej sesji dla czasopisma Rolling Stone. To właśnie z niej pochodzi słynne zdjęcie nagiego Lennona wtulonego w ramiona Yoko Ono. Numer z fotografią na okładce ze stycznia 1981 roku przeszedł do historii. Tymczasem Mark Chapman do dziś odsiaduje wyrok w więzieniu, regularnie ubiegając się o zwolnienie warunkowe. Najbliższa rozprawa zaplanowana została na sierpień 2016.

Sprawca: Sid Vicious

Nancy Spungen i Sid Vicious

Nancy Spungen i Sid Vicious. Źródło: tumblr.com

Dwa lata przed śmiercią Lennona, w jednym z pokojów nowojorskiego hotelu znaleziono ciało dwudziestoletniej Nancy Spungen, wyzwolonej groupie, która pozostawała w burzliwym związku z basistą zespołu Sex Pistols – Sidem Viciousem. Toksyczny romans przepełniony nieustannymi awanturami i agresją zakończył się tragicznie.  Nancy zmarła ugodzona nożem myśliwskim przez będącego w silnym narkotykowym amoku Sida. Zespół, który był odpowiedzialny za wybuch kontrkultury punkowej i początek młodzieżowej rewolucji przełomu lat 70 i 80., nie istniał już wtedy w oryginalnym składzie, co dodatkowo mogło przyczynić się do depresji muzyka i coraz poważniejszych, nakręcających się jak spirala problemów z narkotykami. Ostatecznie silne uzależnienie przyczyniło się do jego śmierci niedługo potem – w lutym 1979 roku. Do dziś do końca nie wiadomo, czy śmierć była wynikiem przypadkowego przedawkowania, czy też zamierzonym aktem samobójczym.

Ofiara: Sharon Tate

źródło: theplace2.ru

źródło: theplace2.ru

Historia zabójstwa Sharon Tate, amerykańskiej aktorki, żony Romana Polańskiego, mogłaby posłużyć jako gotowy materiał na thriller. Będąca w ósmym miesiącu ciąży Tate – wzbudzająca zainteresowanie mediów młoda aktorka – spędzała sierpniowy wieczór z przyjaciółmi w rezydencji w Beverly Hills w oczekiwaniu na przebywającego w Europie Polańskiego. Tej nocy cała czwórka zostaje bestialsko zamordowana – wśród ofiar była też m.in. Abigail Folger – amerykańska działaczka społeczna oraz jej narzeczony, polski producent filmowy Wojciech Frykowski, przyjaciel Polańskiego, co ciekawe – dziadek Agnieszki Frykowskiej, polskiej celebrytki robiącej trzy dekady później zawrotną karierę w reality show.

Zbiorowego mordu dokonała Rodzina – sekta dowodzona przez słynnego Charlesa Mansona, skądinąd też tytułującego się mianem „artysty”, który podczas odsiadki dożywotniego wyroku nagrał kilka rockowych albumów. Tymczasem zabójstwo Tate – dobrze zapowiadającej się aktorki komediowej i żony zdobywającego uznanie reżysera – wstrząsnęło opinią publiczną, długo nie schodząc z czołówek gazet. Dla niektórych brutalny mord stał się nawet cezurą, która kończyła hipisowską epokę miłości i braterstwa. Jak pisał jeden z biografów Tate:

„(…) dekada lat sześćdziesiątych skończyła się nagle 9 sierpnia 1969 – dobiegła końca dokładnie z chwilą gdy społeczność obiegła lotem błyskawicy wiadomość o morderstwach przy Cielo Drive. I tak chyba rzeczywiście było. Tego dnia całe istniejące napięcie wyładowało. Paranoiczne wizje stały się rzeczywistością.”

Sprawca: William Burroughs

William Burroughs

źródło: octobergallery.co.uk

Tragiczne historie nie omijały również literackiego światka. Burroughs to obok Allana Ginsberga i Jacka Kerouaca jeden z ojców ruchu artystycznego Beat Generation, na barkach którego w latach 60. wykiełkowała i rozwinęła się wspomniana subkultura hipisowska. Zanim do tego doszło, w latach 40. wspomniana trójka, nie szczędząc sobie eksperymentów z najróżniejszymi używkami, ale mając równocześnie pisarskie aspiracje, dopracowywała artystyczną koncepcję „strumienia świadomości” jako formy narracji literackiej. Jej szczytowym osiągnięciem będzie legendarna książka drogi Kerouaca, biblia wielu następnych pokoleń outsiderów – W drodze. Sam Burroughs, zanim na dobre stał się uznanym pisarzem, w dramatycznych okolicznościach zastrzelił swoją żonę, Joan Vollmer.

We wrześniu 1951 roku podczas włóczęgi po Meksyku, Burroughs wycelował z pistoletu do szklanki z drinkiem, którą żona w geście znanym z legendy o Wilhelmie Tellu umieściła na swojej głowie. Zamroczony mieszanką różnych używek pisarz nieszczęśliwie strzelił kilka centymetrów poniżej szklanki… Dzięki staraniom zaprzyjaźnionego prawnika wyszedł na wolność po zaledwie trzynastu dniach aresztu. Kilka lat później wydał swoją najsłynniejszą książkę Nagi lunch (1959 r.), ciesząc się sławą i pozycją guru wśród bitników i hippisów. Zmarł w 1997 roku, dożywając sędziwego wieku.

Śmierć przyjaciela

Dla opisania chociażby większości podobnych historii nie starczyłoby miejsca w opasłym opracowaniu. Podobne historie można wyliczać długo, chociażby wspomnieć zabójstwa amerykańskiego rapera Tupaca Shakura, głośną sprawę śmierci Marie Trintignat, francuskiej aktorki zakatowanej przez lidera rockowego Noir Desire Bernarda Cantata, czy morderstwo polskiego piosenkarza Andrzeja Zauchy. W formie epilogu jednak słowo o losach ostatnich dni wybitnego polskiego kompozytora muzyki filmowej Krzysztofa Komedy, którego tragiczny koniec był dziełem nieszczęśliwego wypadku.

Marek Hłasko i Krzysztof Komeda

Marek Hłasko i Krzysztof Komeda. Źródło: pl.wikipedia.org

W grudniu 1968 roku podczas pobytu w Los Angeles został przypadkowo zepchnięty ze skarpy przez swojego przyjaciela – polskiego pisarza Marka Hłaskę, gdy obaj wracali z mocno zakrapianej imprezy. Początkowo zbagatelizowana rana głowy dała o sobie znać dopiero kilka miesięcy później. Autor słynnej kołysanki do filmu R. Polańskiego Dziecko Rosemary w poważnym stanie został wiosną następnego roku przewieziony do Polski. Obwiniający się za nieszczęśliwy upadek przyjaciela Hłasko miał powiedzieć: Jeśli Krzysiu pójdzie do nieba, idę z nim. Komeda zmarł 23 kwietnia. Hłasko odszedł niecałe dwa miesiące później, w czerwcu 1969 roku.

Które z tych zdarzeń wydaje Ci się najbardziej tragiczne? Znasz inne przykłady nieszczęśliwie zmarłych gwiazd? Podziel się swoją opinią w komentarzu!

Autor: Michał Kosiorek

Zapisz

Zapisz

Zapisz

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.

Czytaj kolejny artykuł

Pin Up Girls – dziewczyny z kalendarza

Lifestyle / 

Pin-Up Girls były obiektem pożądania mężczyzn w swojej epoce. Nic dziwnego! Do dziś rozpalają wyobraźnie, a stylem tych rysunkowych postaci inspirują się gwiazdy czy modelki. W jaki sposób dziewczyny z plakatów dla żołnierzy stały się elementem popkultury?

Pin Up girl na łódce

źródło: american-pinup.com

Moda na pin-up girls pojawiła się wraz z wybuchem II wojny światowej, kiedy to stęsknieni za płcią przeciwną amerykańscy żołnierze przywieszali sobie nad łóżkiem wizerunki uroczo uśmiechających się, powabnych kobiet. Wbrew stereotypom moda na pin-up nie miała nic wspólnego z pornografią, a wręcz stanowiła jej zaprzeczenie, ponieważ w tamtej epoce korzystanie z materiałów pornograficznych było wyjątkowo surowo karane. Trend pin-up to raczej zachwyt nad pięknem kobiecego ciała, a pierwotnie także sposób na zagrzewanie żołnierzy do walki. Podobizny pin-upek były zamieszczane nie tylko na plakatach czy widokówkach, ale także pojawiały się na dziobach bombowców. Niezwykle dopracowany styl rysunku powabnych dziewczyn przykuwał uwagę nie tylko w trakcie działań wojennych, ale również po ich zakończeniu. Dopiero na początku lat 60. obrazki pin-up zostały wyparte przez zdjęcia kobiet.

b-17 z Pin Up girl na dziobie

źródło: rodsnsods.co.uk

Pin-up style

Jak zatem wyglądała typowa pin-up girl? Była lekko zaokrąglona, miała szerokie biodra, wydatne piersi i wcięcie w talii. Występowała zazwyczaj w rozkloszowanych sukienkach, które po latach stały się symbolem mody lat 50., w kusej bieliźnie czy też strojach kąpielowych.

Kalendarz PinUp

źródło: finanzaonline.com

Jeden z najsłynniejszych motywów pin-up przedstawia plażowiczkę w bikini w kropki, której towarzyszą takie atrybuty jak słomiany kapelusz i leżak w biało-niebieskie pasy. Takiemu wizerunkowi daleko do rzeczywistości – mimo że dziewczyna znajduje się w bliskiej odległości od wody, ma idealnie uczesane włosy i mocny makijaż. Zresztą, modelki ucharakteryzowane w ten nieco przesadny sposób występują na każdym plakacie czy pocztówce. Obcisłe topy połączone ze spodniami z wysokim stanem to kolejny charakterystyczny dla pin-up girls zestaw. Na plakatach można zobaczyć kobiety w różnych sytuacjach i rolach, a te najczęściej powtarzane to: ponętna pielęgniarką, dama biorącą kąpiel, pani kapitan statku, czy dziewczyna przymierzająca gorset.

Pin Up girl w gorsecie

źródło: pinterest.com

Królowa pin-up

Bettie Page jest najpopularniejszą przedstawicielką stylu pin-up. Uznawana przez swoje następczynie za niedościgniony wzór dziewczyny z kalendarza, nie miała życia usłanego różami. Cierpiała bowiem na schizofrenię paranoidalną.

Bettie Page - królowa Pin Up

źródło: ondergrauw.wordpress.com

Choroba sprawiła, że Bettie musiała kilka lat spędzić w szpitalach psychiatrycznych. Izolacja od społeczeństwa nie zniszczyła jednak pamięci o prekursorce tego stylu. Modelka była zapraszana na wieczorne programy NBC, kilka razy pozowała do Playboya oraz nagrywała krótkie scenki o zabarwieniu erotycznym, aż w końcu zaczęła występować w filmach sado-maso. W 1955 roku została wybrana Miss Pin-up. Jej ostatnie zdjęcie ukazało się w magazynie ”Skin Diner” w 1958 roku.

Bettie Page w stroju kąpielowym

źródło: variety.com

Potem Bettie usunęła się w cień i podjęła pracę nauczycielki, a następnie pokojówki.

Kobieta idealna

Sroga nauczycielka, odważna kowbojka czy beztroska plażowiczka? Podobizny pin-up girls sprzed niemal 70 lat nie pozostawiają złudzeń. Te czarujące kobiety potrafiły przeobrazić się w niemal każdą osobę, przybierać różne pozy i zawsze wyglądać zjawiskowo. Co sprawiało, że ich wygląd zawsze zachwycał? Czy to rozkloszowana spódniczka, strój kąpielowy podkreślający ponętne kształty, obcisła bluzeczka, czy raczej to sprawka ich zjawiskowej urody? Analiza dawnych pocztówek nie pozostawia złudzeń. Pin-up girls nie były tak doskonale, jak ich fanom mogło się wydawać.

Pin Up - obrazek vs. rzeczywistość

źródło: fishki.net

Dziewczyny swój idealny wygląd na plakatach zawdzięczały bieliźnie modelującej, która unosiła pośladki i tworzyła wcięcie w talii, operacjom plastycznym oraz… retuszowaniu ich podobizn. Niebagatelną rolę pełnił również makijaż dziewczyn. Pin-up girl miała zwykle mocno podkreślone oczy, a dla wzmocnienia efektu doklejała sobie sztuczne rzęsy. Do tego czerwona wyrazista pomadka, paznokcie pomalowane lakierem w takim samym kolorze oraz włosy upięte w kok albo zakręcone w grube loki, ale to już znaki charakterystyczne tego stylu.

Powrót do przeszłości

Trend pin-up to dowód na to, że piękno nie przemija nigdy. Po latach przerwy, styl wraca do mainstreamu. Mówimy tu o jego powrocie do kultury masowej, ponieważ mimo zmniejszonego zainteresowania trendem, w kulturze zawsze istniała pewna przestrzeń, swoista nisza, w której działali pasjonaci pin-up girls. Mimo coraz większej popularności fotografii i portretów wykonywanych tą techniką, do dziś istnieje pewna grupa twórców, którzy nadal wolą namalowaną podobiznę kobiety od tej sfotografowanej.

Dita von Teese - Pin Up Girl

źródło: subeta.net

Panie również chcą powrotu do dawnego trendu, wyrażając to między innymi poprzez inspiracje strojami z lat 50., czy nawet odtwarzając sesje fotograficzne oryginalnych pin-upek. Powrót do tego stylu możemy zauważyć także u gwiazd muzyki czy modelingu, najlepszymi przykładami są tu: Dita von Teese, Gwen Stefani czy Sabina Kelley.

Pin-up w niecodzienniej odsłonie

Współcześnie moda pin-up to nie tylko naśladowanie minionego trendu i dokładne odwzorowywanie stroju oraz wyglądu kobiet z czasów świetności tego stylu. To również eksperymenty i łączenie różnych znanych elementów kultury masowej z pin-up. Któż z nas nie zna księżniczek Disney’a? Są piękne i cieszą oczy dzieci na całym świecie. Dlatego pewnie dla wielu osób księżniczki w nieco odważniejszej odsłonie wzorowanej na pin-up są czymś zaskakującym. Z postmodernistycznym wyzwaniem przedstawienia animowanych wzorów kobiecości w stylistyce dziewczyn z kalendarza zmierzył się ilustrator Joel Santana. Twórca nie tylko ubrał Bellę, Królewnę Śnieżkę czy Jasmine w stroje pin-up, ale również ozdobił ich animowane ciała tatuażami. Mało tego, Santana na wielu swoich pracach przedstawił moment tworzenia tatuażu księżniczce.

Podobnego zabiegu polegającego na połączeniu stylistyki pin-up z disneyowskimi postaciami dokonał również inny twórca, Andrew Tarusov. Po sukcesie, jaki przyniosło mu przedstawienie księżniczek w klasycznych strojach dziewczyn pin-up, sięgnął on po bardziej mroczne bohaterki. Zła Królowa, macocha Królewny Śnieżki, Cruella de Mon, Madame Meduza, Gertruda, wiedźma Urszula czy macocha Kopciuszka, które słynęły ze swego diabelskiego charakteru, teraz zaskoczą cię również diabelską urodą. Wszystko dzięki strojom pin-upek, które te okrutne kobiety znane z animacji Disney’a założyły na siebie.

Zaskoczyło cię to połączenie? Jeszcze bardziej się zdziwisz, gdy dowiesz się, że również koty naśladują pin-up. W zabawny sposób zwierzęta przyjmują figury, w jakich pozują na kalendarzach i pocztówkach pin-up girls. Efekt jaki sprawiają te zdjęcia, potwierdzi tylko znaną prawdę, że kobieta ma wiele z kota. Niepokojąco zbyt wiele.

Twórcy pin-up, czyli mężczyźni mężczyznom

Kto zatem stał za sukcesem tych pięknych kobiet, a raczej plakatów z ich podobiznami? Oczywiście uzdolnieni ilustratorzy. Najsłynniejszymi twórcami tego gatunku byli Gil Elvgren, Alberto Vargas i George Petty. Ich dzieła zdobiły rozkładówki, kalendarze i pocztówki z lat 50. Malując dziewczyny, twórcy częstokroć nie rysowali ich realistycznych podobizn, ale raczej panie stanowiły dla nich model, na którym mogli się wzorować. Artyści pomijali więc niedoskonałości urody, a podkreślali atuty kobiety: rysowali im długie szyje, błysk w oku czy poprawiali wcięcie w tali.

Pin Up Gril - Gil elvgren

źródło: picssr.com

W ten sposób powstawały piękne ilustracje, które do dziś są obiektem pożądania kolekcjonerów. Zastanawiającym więc pozostaje fakt, czy mężczyźni oszaleli na punkcie pięknych dziewcząt, czy raczej zachwycili się wyglądem nieistniejących ideałów, stworzonych przez innych mężczyzn.

Autor: Katarzyna Augustyniak

Inne wpisy z tej kategorii

portfel

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.

Czytaj kolejny artykuł

Ikona stylu: Leopold Tyrmand

Ikony Stylu, Moda / 

Rodzima kultura masowa w ostatnich latach niewątpliwie zaczęła szukać swoich ikon wśród bohaterów minionych epok. Klimat PRL-u przywołują stylizowane restauracje i puby, seanse klasycznej kinematografii czy organizowane w wielu miastach tematyczne spacery śladami historii Polski Ludowej. W ten oto sposób staliśmy się także świadkami ożywania legendy Leopolda Tyrmanda – mitycznej postaci polskiego światka artystycznego, kabotyna w czerwonych skarpetkach, autora słynnej powieści Zły, chyba najpopularniejszej polskiej powieści kryminalnej. Tadeusz Konwicki pisał o nim tak: Tyrmand antykomunista, Tyrmand katolik, Tyrmand teoretyk jazzu, Tyrmand sprawozdawca sportowy, Tyrmand globtroter, Tyrmand playboy, Tyrmand reakcjonista, Tyrmand bikiniarz, Tyrmand filozof, Tyrmand prekursor mód, Tyrmand autor bestsellerów, Tyrmand owiana legendą tajemnica. Dużo jak na jednego człowieka, dodatkowo funkcjonującego w przeraźliwie smutnej i szarej rzeczywistości Warszawy lat pięćdziesiątych. Niech niektóre z tych epitetów posłużą jako szkielet niniejszej historii.

Tyrmand na przyjęciu

fot. polskieradio.pl

Tyrmand prekursor mód?

Leopold Tyrmand urodził się w 1920 roku w Warszawie, w zasymilowanej rodzinie żydowskiej. Wojnę spędził m.in. na morzu, sprzątając na statkach oraz w obozach jenieckich na terenie Norwegii. Wspomnienia z tego okresu zawarł w pierwszych zbiorach opowiadań, wydanych jeszcze w latach czterdziestych. Po wojnie, jako błyskotliwy recenzent kulturalny i korespondent sportowy, szybko stał się rozpoznawalną postacią warszawskich salonów.

tyrmand pisze na maszynie

fot. polskieradio.pl

O pochodzących z tego okresu felietonach (m.in. zebranych przed kilkoma laty w zbiorze Tyrmand Warszawski) mało kto jednak dziś pamięta. Wszyscy Tyrmanda zapamiętali i kojarzą przede wszystkim przez pryzmat mody, nietuzinkowego stylu, podszytego ekstrawagancją szeroko komentowanego w środowiskach, w jakich się obracał. To zrozumiałe, bo sam zainteresowany przykładał ogromną uwagę do swojego stroju: dużo o nim mówił i pisał, chociażby wspomnieć liczne fragmenty jego słynnego Dziennika 1954. Jako człowiek niezbyt imponującego wzrostu i dosyć pospolitej urody nadrabiał nienaganną elegancją, co w powojennej rzeczywistości ogólnej biedy, kiedy większość zaopatrywała się w ubrania z paczek z Zachodu (osławiona UNNRA) nie było rzeczą łatwą.

tyrmand z dziecmi

fot. polskatimes.pl

Dodatkowo, wraz z zacieśniającą się radziecką dominacją nad Polską i konsolidacją systemu totalitarnego, antykomunistyczne nastawienie Tyrmanda stopniowo skazywało go na zawodowy niebyt i najzwyczajniej materialną biedę. Schludny wizerunek pozostał więc dla niego nie tylko wewnętrznym obowiązkiem, ale i coraz większym wyzwaniem. We wspomnianym „Dzienniku” Tyrmand przywołuje przebieg swoich wizyt u warszawskiego krawca, niejakiego Pana Dyszkiewicza, człowieka przedwojennych manier, którego zadaniem było, jak pisał, przeistoczyć kołnierzyk w poezję, taką mniej więcej, jaką dostrzec można wokół szyi Freda Astaire’a. Nie było to łatwe, skoro starszy pan na prośby zawstydzonego Tyrmanda materiał na nowe kołnierzyki wycinał z „pleców” przyniesionych koszul. W kraju, w którym w tym czasie zdobycie szczoteczki do zębów było równoznaczne z cudem, nie był to przypadek odosobniony.

Tyrmand bikiniarz?

O ile elegancja Tyrmanda jest bezdyskusyjna, o tyle określanie jego stylu mianem „ekstrawaganckiego” wymaga pewnego komentarza. Nie jest to bynajmniej ekstrawagancja rozumiana współczesnymi kategoriami. Dziś facet w kolorowych skarpetkach przywdzianych do półoficjalnego stroju czy też noszący krawat w żywe kolory nie budzi żadnego zdziwienia. W latach pięćdziesiątych, gdy wszyscy wyglądali tak samo, monotonnie i ponuro, stój potrafił szokować nawet małymi akcentami. Tyrmand budził podziw jednych, niesmak i złość u drugich. W ocenie wielu właśnie poprzez swój strój dawał przykład najbardziej odważnego manifestu politycznego. Zwłaszcza poprzez słynne kolorowe skarpetki, które przeszły do historii. Jeden z jego kolegów z czasów pracy w redakcji Słowa Powszechnego napisał o politycznym wydźwięku jego stroju:

“Komunistyczne gazety pisały, że facet który nosi takie skarpetki, taki krawat i takie spodnie to wróg ludu, a Tyrmand swoim strojem aż krzyczał: – Tak jestem wrogiem ludu i mam was w d…e. Wtedy szło się siedzieć za dowcip o Stalinie, a Tyrmand wyglądał tak, jakby nagle wyszedł z transparentem »Precz ze Stalinem«”.

Tyrmand w filmie "Jutro Premiera"

fot. fn.org.pl

Świeżym i ożywczym w stosunku do dusznej rzeczywistości stylem Tyrmanda zaczęły inspirować się grupy młodzieży. Na ulicach większych miast pojawili się bikiniarze – prawdopodobnie pierwsza polska subkultura młodzieżowa. I znów rola Tyrmanda w jej kształtowaniu wydaje się nie do przecenienia. W swoich zapiskach w dzienniku dzielił się z dużym zadowoleniem refleksjami z walki, jaką kręgi młodzieżowe stoczyły z reżimem władzy o swój kolorowy wizerunek: Były to zmagania o sylwetkę znaną na Zachodzie jako jitterbug albo zazou – wąziutkie spodnie, spiętrzona fryzura, tzw. plereza, buty na fantastycznie grubej gumie, tzw. słoninie, kolorowe, bardzo widoczne spod krótkich nogawek skarpety oraz straszliwie wysoki kołnierzyk koszuli. W Warszawie tak ustylizowanych chłopców nazywano bikiniarzami, w Krakowie dżollerami (…) – pisał z satysfakcją . Mimo to szufladkowanie jego stylu jako bikiniarskiego wydaje się sporym nadużyciem. Sam Tyrmand został ochrzczony pierwszym polskim bikiniarzem, niekiedy nawet „ojcem” bikiniarzy, od czego sam starał się wyraźnie dystansować.

Tyrmand teoretyk jazzu?

Nie bez wpływu na wizerunek pozostawało jego żywe zainteresowanie muzyką jazzową, którą wprowadził w polskie realia i której był w kraju największym popularyzatorem. Sam twierdził, że jazz jest muzyką uciśnionych. Jak wspomina jeden z jego przyjaciół: Słyszał w nim tęsknotę do wolności. Dlatego tak bardzo lgnął do tej muzyki w latach czterdziestych i pięćdziesiątych. Organizując regularnie po wojnie spotkania jazzowe (pierwsze jam session już w roku 1947), szybko stał się jedną z najważniejszych postaci konsolidującego się wokół tego nurtu muzycznego środowiska – popularne wówczas było powiedzenie: Jeden jest jazz, Tyrmand jego prorokiem. Tyrmand na pewno miał świadomość, że za pośrednictwem jazzu tworzy się w skostniałym, represyjnym systemie pewien obszar społecznej wolności, może nawet podwaliny kontrkultury.

Tyrmand w otoczeniu muzyków Jazzowych

fot. gazetagazeta.com

Na spotkania w klubach z czasem zaczęło przychodzić coraz więcej młodzieży, co też nie mogło umknąć uwadze władz. Do kontaktu z jazzem zachęcała nie tylko sama muzyka. Atmosfera klubów i ludzie, którzy ją tworzyli, przyciągały odmiennym stylem bycia. Luz, szczerość i brak patosu były zjawiskami niespotykanymi wówczas w zdominowanym przez socjalistyczną nowomowę życiu publicznym. Podczas gdy w radiu można było usłyszeć tylko Budujemy nowy dom albo piosenki z repertuaru Marii Koterbskiej, żywa, autentyczna, pełna ekspresji muzyka z zachodu brzmiała istotnie jak głos z innego świata.

Tyrmand owiana legendą tajemnica!

Dziś, ponad sześćdziesiąt lat od wydania Złego i trzydzieści lat po śmierci, Tyrmand funkcjonuje w masowej świadomości jako wielowymiarowy mit bieżąco podtrzymywany chociażby przez rozpoczynającego w Polsce karierę polityczną jego syna. Tyrmand senior już za życia był figurą niejednoznaczną i charyzmatyczną, człowiekiem licznych talentów, ale i niemałym pozerem, świadomie produkującym i wypuszczającym w eter plotki na swój temat. Dziś jest legendą, w której niezwykle trudno odróżnić prawdę od blefu. Ostatnie kilkanaście lat życia spędził na emigracji w Stanach Zjednoczonych, gdzie oddał się pracy naukowej. Co ciekawe, tam też dokonał światopoglądowego przewartościowania – człowiek, który inspirował młodych ludzi w latach 50. do nieposłuszeństwa i do poszukiwania swobody, za oceanem, u źródeł jazzu, stał się zaciekłym konserwatystą przestrzegającym amerykańskie społeczeństwo przed źle rozumianą wolnością i niszczeniem tradycyjnych wartości. Ale tego już historia nie zapamięta. Z Tyrmanda zostaną skarpetki, Zły i bikiniarze.

tyrmand w latach 80

fot. polishjazz.pl

Autor: Michał Kosiorek

portfel

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.

Sklep Miler - męski sklep
Top